Eerst even naar het voorvoegsel ‘eco’. Het woord ‘eco’ komt van het Griekse woord oikos (οἶκος), dat ‘huis’, ‘huishouden’ of ‘leefomgeving’ betekent. Het komt voor in woorden als ecologie, economie en ecosysteem.
Wat is een ecosysteem?
Een ecosysteem is een geheel van levende organismen die met elkaar in relatie staan in wisselwerking met de niet-levende omgeving. Die niet-levende omgeving kan bijvoorbeeld de bodemgesteldheid of de hoeveelheid neerslag zijn.
Voorbeelden van ecosystemen zijn: een tropisch regenwoud, een moeras, een stad, een holte in een boom, het systeem aarde, het menselijk lichaam.
Wat is ecologie?
Ecologie is de wetenschap die bestudeert hoe organismen onderling samenleven en met hun omgeving. De term ecologie werd voor het eerst gebruikt door de Duitse bioloog Ernst Haeckel in 1866. Hij introduceerde het woord Ökologie in zijn boek Generelle Morphologie der Organismen. Ecologie is een tak van de biologie. In de biologie bestudeert men het leven (een organisme) zelf. In de ecologie onderzoekt hoe organismen samenleven met hun leefomgeving en welke invloeden deze op elkaar hebben.
Recente inzichten uit de ecologie zijn:
- Elk levend organisme leeft in relatie met andere organismen en met de niet-levende (abiotische) omgeving. Of anders gezegd: Geen enkel organisme staat op zichzelf. Het maakt deel uit van een systeem
- In elk levend systeem circuleren energie en materie.
- De processen in zo’n systeem zijn met elkaar in een dynamisch
evenwicht waardoor het systeem in stand blijft. - Levende systemen bezitten zelf-herstellend vermogen waardoor wonden helen.
- Ecosystemen zijn open, ze staan in verbinding met de omgeving.
- Wanneer de veerkracht in een ecosysteem wordt overvraagd (doordat bijvoorbeeld de temperatuur sterk stijgt) ontstaat een crisis (kantelpunt) en vindt het systeem daarna een nieuw en ander evenwicht. De relaties tussen de elementen van het systeem en de opbrengsten (functies, effecten) zijn dan veranderd.
Voorbeelden van ecologische studies zijn:
De wolven van Yellowstone. Onderzoekers bestudeerden wat er gebeurde nadat wolven opnieuw werden ingevoerd in het Yellowstone National Park.
Het bleek dat wolven niet alleen hertenpopulaties beïnvloedden maar ook dat daardoor de vegetatie herstelde en zelfs rivieroevers veranderden.
Onderzoek van het menselijk lichaam: Wetenschappers onderzochten hoe de vele verschillende bacteriën in de menselijke darm samenleven en reageren op voeding, antibiotica en ziekte.
Wat is ecotheologie?
Ecologische theologie, ecotheologie of ook wel groene theologie genoemd, houdt zich bezig met vragen die te maken hebben met de relatie tussen hemelse wezens, mensen en natuur. Dus met vragen als: wat is de verhouding tussen die drie, welke functies vervullen zij voor elkaar?
Voorbeelden van ecotheologische studies zijn:
Onderzoek naar de vraag of de scheppingsverhalen in Genesis wel of niet bijdragen aan een zorgzame houding voor de aarde.
Analyse van hoe de Koran natuurbeelden gebruikt om ethische richtlijnen te bieden. Onderzoek naar de rol van religieuze organisaties in klimaatprotesten.
De universiteit in Utrecht geeft expliciet aandacht aan ecotheologie. Er is een leerstoel Christelijk Ecologisch Denken en een minor ecologische theologie
Taken van een christelijke ecotheologie.
Prof. Dr. E. M. Conradie is hoogleraar ecologie aan de University of Western Cape in Kaapstad, Zuid -Afrika. Internationaal verwierf hij faam door zijn publicaties over het verband tussen christelijk geloof en duurzaamheid.
In het tijdschrift Scripture publiceerde hij in 2020 een veelgelezen artikel over de vier taken van een christelijke ecotheologie. Hij signaleert in dit artikel dat christelijke ecotheology als een wetenschappelijke discipline opkwam na de verschijning van het Rapport van de Club van Rome ‘Grenzen aan de groei’ en een extra aanzet kreeg na de publicatie van het artikel van Lynn White in 1976.
Deze vorm van theologie heeft volgens Conradie de volgende vier taken:
- Vanuit een (her)lezing van de bijbel kritisch beoordelen van het handelen van de mens met betrekking tot zijn omgeving. Dus handelen mensen ten aanzien van de hen omringende natuur wel zoals God het wil?
- Vanuit een analyse van hedendaagse economische, fysische, biologische, archeologische en/of psychologische inzichten kritisch beoordelen van vormen van gangbare christelijke theologie (Bijbelbegrip en geloofsleer) die hebben bijgedragen aan het ontstaan van de klimaatcrisis en nu nog een duurzame gedragswijze in de weg staan, inclusief het formuleren van andere wijzen van bijbel verstaan. Dus staat de inhoud van (varianten van) het christelijk geloof een zorgzame houding ten opzichte van de natuur misschien in weg.
- Door het christelijk geloof geïnspireerde praktische aanwijzingen geven voor duurzaam handelen en mensen die dat doen, ondersteunen.
- Profetisch verkondigen hoe een duurzame wereld eruit moet zien.
Duidelijk is dat de these van Lynn White onder de taak 2 valt en dat zijn verwijzing naar Franciscus van Assisi onder taak 3 kan worden gerangschikt.