De hieronder staande leessuggesties worden aanbevolen omdat ze goed aansluiten bij de onderwerpen, thema’s en domeinen die in deze website worden besproken of waarnaar in mijn lezingen wordt verwezen. Ze helpen je om dieper op de stof in te gaan.
De volgende indeling is gehanteerd
- ONDERZOEK NAAR OORZAKEN EN GEVOLGEN VAN KLIMAATVERANDERING
- DOMEIN WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE
- DOMEIN POLITIEKE ONTWIKKELINGEN
- DOMEIN ETHIEK EN MORAAL
- DOMEIN ECONOMIE
5.1 Calvijn en het calvinisme
5.2 Neoliberaal kapitalisme
5.3 Consumeren - DOMEIN KLIMAAT EN GODSDIENST
6.1 Lynn White
6.2 Ecotheologische ontwikkelingen
6.3 Donkergroene religies - DOMEIN MENSEN EN WERELDBEELD
7.1 Mensen
7.2 Wereldbeeld
1.ONDERZOEK NAAR OORZAKEN EN GEVOLGEN VAN KLIMAATVERANDERING
Hamilton C. (2017). De provocerende aarde. Over het lot van de mens in het Antropceen. Utrecht: Uitgeverij Klement.
Beschrijft welke politieke en morele gevolgen het heeft dat de mens de dominante kracht op aarde is geworden.
Meadows D. e.a. (1972). Rapport van de club van Rome. De grenzen aan de groei. Utrecht / Antwerpen: Uitgeverij Het Spectrum.
Dit lang ondergewaardeerde en soms heftig bekritiseerde geschrift toont aan hoe onbeperkte economische en bevolkingsgroei op onze planeet leidt tot economische en ecologische crises.
Riphagen, M. en F. Brom (red.) (2013). Klimaatengineering: hype, hoop of wanhoop. Rathenau-Instituut. Te downloaden: https://www.rathenau.nl/nl/kennisgedreven-democratie/klimaatengineering
Een rapport dat de vraag beantwoordt of de klimaatverandering kan worden voorkomen door het nemen van technische maatregelen (klimaatengeneering) alleen
Verheggen B. (2020). Wat iedereen zou moeten weten over klimaatverandering. Amsterdam: Prometheus.
Geeft een toegankelijke uitleg van de wetenschap achter klimaatverandering en weerlegt veelvoorkomende misverstanden
Wallace-Wells D. (2019). De onbewoonbare aarde. Amsterdam: De Bezige Bij.
Schetst een indringend beeld van de mogelijke gevolgen van ongecontroleerde klimaatverandering voor ecosystemen, economie en menselijke samenlevingen.
Porcelijn, B. (2017). De verborgen impact. Alles voor een ecopositief leven. Amsterdam: Uitgeverij Volt.
Laat zien hoe dagelijkse consumptiekeuzes onze milieu-impact bepalen en hoe je die impact praktisch kunt verkleinen.
2. DOMEIN WETENSCHAP EN TECHNOLOGIE
Al-Kahlili J. , MCFadden, J ((2016). Hoe leven ontstaat. Op het snijvlak van biologie en kwantumleer. Amsterdam / Antwerpen: uitgeverij Atlas Contact.
Dit boek onderzoekt hoe kwantumfysica mogelijk een rol speelt bij biologische processen en het ontstaan van leven. De auteurs bespreken voorbeelden waarbij kwantummechanische effecten belangrijk zijn voor processen in levende organismen.
Buskes Ch. (2009). Darwinistisch manifest. Over evolutie, wetenschap en ideologie. In: De Gids, 172, 414-426. Te downloaden: Chris Buskes Darwinistisch manifest Over evolutie, wetenschap en ideologie, De Gids. Jaargang 172 – DBNL .
In deze lezing bespreekt Buskes de betekenis van Darwins evolutietheorie voor ons begrip van de natuur en de mens. Hij legt uit hoe natuurlijke selectie werkt en wat de filosofische en maatschappelijke gevolgen van Darwins ideeën zijn.
Cohen F. (2008). De herschepping van de wereld. Het ontstaan van de moderne natuurwetenschap verklaard. Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker.
Dit boek beschrijft hoe in de vroegmoderne tijd de moderne natuurwetenschap ontstond en hoe wetenschappers het wereldbeeld fundamenteel veranderden.
Crouch D.J.M, & Bodmer W. F. (2024). Evolution by natural selection is a scientific law and not just a theory. Academia Biology 2, 1-7. Te downloaden: 263960_WEBPDF20240208-25073-wp0snx-libre.pdf
Dit artikel verdedigt de stelling dat evolutie door natuurlijke selectie niet alleen een theorie is, maar ook de kenmerken van een wetenschappelijke wet heeft. De auteurs leggen uit waarom de enorme hoeveelheid bewijs uit genetica en biologie deze conclusie ondersteunt.
Dijksterhuis, E. J. (2000). De mechanisering van het wereldbeeld. Amsterdam: Meulenhoff. Met een nawoord van prof. dr. K. van Berkel. Herdruk van de eerste uitgave van 1950.
Dit wereldwijd invloedrijke boek van de Nederlandse hoogleraar Dijksterhuis, overleden in 1965, beschrijft gedetailleerd de geschiedenis van de klassieke natuurwetenschap. Lezing vraagt tijd en aandacht.
Godfrey-Smith P. (2021). Metazoa. Het dierenrijk en de evolutie van het verstand. Amsterdam: Uitgeverij Unieboek|Het Spectrum bv.
Godfrey-Smith beschrijft hoe intelligentie en bewustzijn zich in verschillende diersoorten hebben ontwikkeld. Hij laat zien dat mentale vermogens niet alleen bij mensen voorkomen, maar geleidelijk zijn geëvolueerd in het dierenrijk.
Harari, Y. N. (2016). Sapiens. Een kleine geschiedenis van de mensheid. Amsterdam: Thomas Rap
Harari vertelt de geschiedenis van de mens vanaf het ontstaan van Homo sapiens tot de moderne samenleving. Hij bespreekt belangrijke ontwikkelingen zoals de cognitieve revolutie, landbouw, religie en de opkomst van complexe samenlevingen.
Klapwijk, J. (2009). Heeft de evolutie een doel? Over schepping en emergente evolutie. Kampen: Kok.
Klapwijk onderzoekt de vraag of evolutie een richting of doel heeft en hoe dit zich verhoudt tot religieuze ideeën over een schepping. Hij introduceert het concept van emergente evolutie, waarbij nieuwe complexiteit ontstaat zonder dat alles vooraf vastligt.
Lindberg D.C. (2007). The Beginnings of Western Science. The European Scientific Tradition in Philosophical, Religious, and International Context, Prehistory to A.D. 1450. Chicago / London: The University of Chicago Press.
Dit boek beschrijft hoe de westerse wetenschap zich vanaf de prehistorie tot ongeveer 1450 ontwikkelde binnen de filosofische, religieuze en culturele context van Europa.
Prigogine I., Stengers I. (1989). Tussen tijd en eeuwigheid. De nieuwe plaats van de mens in de natuurwetenschap. Amsterdam: Bert Bakker.
De auteurs onderzoeken hoe nieuwe inzichten in natuurkunde ons begrip van de plaats van de mens in het universum veranderen.
Pye, M. (2014). The Edge of the World. How the North Sea Made Us Who We Are. London: Penquin Group.
Dit boek vertelt hoe de regio rond de Noordzee in de middeleeuwen een cruciale rol speelde in de ontwikkeling van handel, cultuur en Europese samenleving.
Westbroek P. (2013). De ontdekking van de aarde. Het grote verhaal van een kleine planeet. Amsterdam: Uitgeverij Balans.
Het boek beschrijft de wetenschappelijke ontdekking van de aarde als dynamische planeet en hoe leven en geologie elkaar beïnvloeden.
3. POLITIEKE ONTWIKKELINGEN
Boer de, R. (2024). Droomland. Amsterdam: Studio Energie.
Analyse van 25 jaar Nederlands energie- en klimaatbeleid.
Duyvendak, W. (2011). Het groene optimisme: Het drama van 25 jaar klimaatpolitiek. Amsterdam: Bert Bakker.
Het boek geeft een historische analyse van klimaatpolitiek (vooral in Nederland en Europa) en beschrijft waarom politieke vooruitgang vaak traag verloopt.
Ritchie, H. (2024). Not the end of the world: How we can be the first generation to build a sustainable planet. New York, NY: Little, Brown Spark.
Geeft een feitelijk overzicht van wat daadwerkelijk werkt tegen klimaatverandering. Sterk punt: nuchter en globaal overzicht van oplossingen i.p.v. alleen problemen.
Thunberg, G. (Ed.). (2023). Het klimaatboek. Amsterdam: De Bezige Bij.
Dit boek bevat korte essays van wetenschappers, economen en beleidsmakers. Onderwerpen: internationale klimaatafspraken, politieke obstakels en mogelijke beleidsmaatregelen.
Visscher, M. (2018). De energietransitie: Naar een fossielvrije toekomst, maar hoe? Amsterdam: Nieuw Amsterdam.
Behandelt technologieën (kernenergie, zon, wind) en politieke keuzes rond energietransitie. Geschreven door een journalist die veel over klimaatbeleid schrijft.
Jongeren Milieu Actief (2021). Jongeren. Klimaat. Nu. Manifest voor klimaatrechtvaardigheid. Rotterdam: Lemniscaat. Met een voorwoord van Jan Terlouw.
4. ETHIEK EN MORAAL
Linssen, J. (2019). Hebzucht. Een filosofische geschiedenis van de inhaligheid. Nijmegen: Jeroen Linssen & Uitgeverij Vantilt.
Dit boek onderzoekt hoe filosofen door de geschiedenis heen hebben nagedacht over hebzucht en welke rol deze menselijke eigenschap speelt in moraal, economie en samenleving.
Mandeville, B. (2008). De fabel van de bijen. Verzameld werk deel III. Opmerkingen bij De morrende korf, of Eerlijk geworden schurken, gevolgd door Een brief aan Dion, naar aanleiding van zijn boek geheten Alciphron of De minne filosoof (vertaald en toegelicht door Arne C. Jansen, met inleidingen van Harro Maas en Arne C. Jansen). Rotterdam.
In dit klassieke werk betoogt Mandeville dat individuele ondeugden zoals hebzucht en ijdelheid paradoxaal genoeg kunnen bijdragen aan welvaart en vooruitgang van de samenleving.
Waal, F. de (2007). De aap en de filosoof. Hoe de moraal is ontstaan. Amsterdam/Antwerpen: Uitgeverij Contact.
De Waal laat zien dat moraal niet alleen menselijk is, maar ook wortels heeft in sociaal gedrag en empathie bij dieren, vooral bij apen.
Over Adam Smith: zie hoofdstuk 4 van Linssen, 2019. En Weinstein, J. R. (). Adam Smith. Internet Encyclopedia of Philosophy: Smith, Adam | Internet Encyclopedia of Philosophy en de hoofdstukken 7, 8, 9 en 10 uit het boek van Sedláček. T. (2012). De economie van goed en kwaad. De zoektocht naar economische zingeving van Gilgamesj tot Wall Street. Schiedam: Scriptum. In deze hoofdstukken worden onder meer de opvattingen van Adam Smith beschreven.
5. ECONOMIE
5.1 Calvijn en het calvinisme
De Vries, J. (2016) Rente – redelijke baat of zedelijk kwaad? Radix 42 ,1, 49-60.
Beschrijft de geschiedenis van het renteverbod, de opvattingen van Calvijn, economen na hem en wat over rente vragen in de bijbel staat.
Le Goff J. (1987). De woekeraar en de hel. Economie en religie in de middeleeuwen. Amsterdam: Wereldbibliotheek.
In dit boek beschrijft Le Goff hoe middeleeuwse christelijke ideeën over zonde, geld en tijd leidden tot de veroordeling van rente (woeker) en hoe de samenleving daarmee omging.
Zie ook Linssen (2019) blz. 105-113 onder het kopje: Calvijns legitimatie van de woeker.
5.2 Neoliberaal kapitalisme
Achterhuis, H. (2010). De utopie van de vrije markt. Rotterdam: Lemniscaat.
Achterhuis beschrijft hoe het neoliberale idee van een volledig vrije markt is ontstaan en hoe het door economen en politici als een utopisch ideaal werd gepresenteerd. Hij laat zien dat deze ideologie grote invloed heeft gehad op beleid, maar ook leidt tot maatschappelijke problemen wanneer markten te dominant worden.
Baarsma B. (2022). Groene groei. Over de (on)zin van economische groei. Amersfoort: Drukkerij Wilco.
Dit boek gaat over de vraag hoe we economische groei kunnen creëren binnen ecologische grenzen.
Brink G. van den (2024). Ruw ontwaken uit een neoliberale droom en de eigenheid van het Europese continent. Amsterdam: Prometheus.
Van den Brink analyseert hoe Europa ontwaakt uit het geloof dat neoliberale marktprincipes automatisch welvaart en stabiliteit brengen. Hij betoogt dat Europa zijn eigen maatschappelijke en culturele tradities moet herwaarderen om een evenwichtiger economisch en sociaal model te ontwikkelen.
Goudzwaard B. (1978). Kapitalisme en vooruitgang. Assen / Amsterdam: Van Gorcum.
Goudzwaard bekritiseert het idee dat economische groei en vooruitgang vanzelfsprekend samenhangen met het kapitalistische systeem. Hij stelt dat een eenzijdige focus op groei kan leiden tot sociale en ecologische problemen en pleit voor een economie die meer gericht is op maatschappelijke waarden.
Hickel, J. (2023). Minder is meer. Hoe degrowth de wereld zal redden. Berchem: EPO. Met een nawoord door Ewald Engelen en Marianne Thieme.
Hickel verdedigt het concept van degrowth: het idee dat rijke landen hun economische productie bewust moeten verminderen om ecologische grenzen te respecteren. Volgens hem kan een economie met minder groei juist leiden tot meer welzijn, gelijkheid en duurzaamheid.
Raworth, K. (2017). Donuteconomie. In zeven stappen naar een economie voor de 21ste eeuw. Nieuw Amsterdam.
Raworth introduceert een economisch model waarin menselijke behoeften worden vervuld zonder de ecologische grenzen van de planeet te overschrijden. De “donut” staat voor een veilige en rechtvaardige ruimte tussen een sociaal minimum en een ecologisch plafond.
Vries, B. de (2020) Ontspoord kapitalisme. Hoe het kapitalisme ontspoorde en na de coronacrisis kan worden hervormd. Amsterdam: Prometheus.
De Vries beschrijft hoe het moderne kapitalisme uit balans is geraakt door financiële dominantie, ongelijkheid en kortetermijndenken. Hij onderzoekt hoe het systeem na crises zoals de coronapandemie hervormd kan worden om weer beter te functioneren voor samenleving en economie.
Zuidhof, P-W. (2013). De wonderlijke geschiedenis van het neoliberalisme. In: Groniek, nr. 199, p. 193-210.
In Zuidhofs analyse van het neoliberalisme als een politieke en economische filosofie gaat hij terug tot de oorsprong van de ideeën daarachter en beschrijft hij hoe deze vervolgens van grote invloed werden in politieke kringen.
Mazzucato M. (2021). Moonshot. Grootse missies voor de hervorming van het kapitalisme. Nieuw Amsterdam.Mazzucato pleit voor een missie gedreven economie waarin overheden en bedrijven samenwerken aan grote maatschappelijke doelen, zoals klimaatoplossingen. Ze stelt dat de staat een actieve rol moet spelen in innovatie en investeringen om structurele problemen aan te pakken.
Vorstenbos J. (2003). De herfsttij van het liberalisme. Filosofiemagazine 12 (1), blz. 44-49.
In dit artikel gaat de schrijver in op de problematische kanten van het liberalisme als politieke filosofie. Zie Herfsttij van het liberalisme – Filosofie Magazine
5.3 Consumeren
Barber, B. R. (2007). De infantiele consument. Hoe de markt kinderen bederft, volwassenen klein houdt en burgers vertrapt. Amsterdam: AMBO
Barber beschrijft hoe moderne markten mensen aanmoedigen om zich als consumenten te gedragen in plaats van als verantwoordelijke burgers. Volgens hem stimuleert het kapitalistische systeem een “infantiele” mentaliteit waarin onmiddellijke bevrediging, impulsief kopen en entertainment belangrijker worden dan democratische betrokkenheid en volwassen verantwoordelijkheid.
McGowan, Todd (2025). Pure Excess. Capitalism and the Commodity. Columbia Press: New York.
McGowan analyseert hoe kapitalisme draait om voortdurende overproductie en een eindeloze drang naar nieuwe goederen. Hij stelt dat het systeem niet alleen behoeften vervult maar juist nieuwe verlangens creëert, waardoor mensen gevangen blijven in een cyclus van consumptie en verlangen.
McGrath S. J. (2014). The Theology of Consumerism. Analecta Hermeneutica, Volume 6, 1-22.
McGrath onderzoekt consumentisme vanuit een theologisch en filosofisch perspectief en laat zien hoe consumptiecultuur bijna religieuze kenmerken kan krijgen. Hij bespreekt hoe verlangens, identiteit en zingeving steeds vaker via consumptie worden vormgegeven in plaats van via traditionele religieuze of morele kaders.
6.KLIMAAT EN GODSDIENST
6.1 Lynn White
White, Lynn Townsend, Jr. (1967). ‘The Historical Roots of our Ecologic Crisis’, Science 155, 1203-1207. Te downloaden: White_1967.pdf.
Het beroemde artikel van Lynn White waarin hij betoogt dat het christendom een eigen bijdrage heeft geleverd aan de klimaatcrisis
Whitney, E. (2015). Lynn White Jr.’s ‘The Historical Roots of Our Ecological Crisis’ After 50 Years. History Compass 13, 8, 396- 410.
Een terugblik op al datgene wat Lynn White’s artikel in 50 jaar heeft bewerkstelligd.
Jedan, C, (2017). A Different Kind of Reformation: Revisiting the Lynn White Thesis. I NTT Journal for Theology and the Study of Religion 71. 3, 277–286.
Jedan bespreekt de hoofdpunten van White’s artikel en vergelijkt het wat het effect betreft met de gevolgen van de 95 stellingen die Luther op de toegangsdeur van de slotkapel te Wittenberg aanbracht.
6.2 Ecotheologische Ontwikkelingen
Whitney Bauman W. (2011). Ecology and Contemporary Christian Theology. Religion Compass 5,8, 376–388. Te Downloaden: j.1749-8171.2011.00297.x20170101-18448-docv8m-libre.pdf
Bauman verwacht dat de toekomst van christelijke ecotheologie ligt in een meer planetair, post-human en interdisciplinair perspectief, waarin mensen niet langer centraal staan maar deel uitmaken van een complexe, onderling verbonden wereld.
Brom, L van den (2015). Aards geloven. Theologie na de dood van de natuur. Damon.
Van den Brom onderzoekt hoe christelijke theologie opnieuw kan nadenken over natuur en geloof in een tijd waarin het traditionele beeld van een stabiele “natuur” is verdwenen. Hij pleit voor een vorm van geloof die de aarde en ecologie centraal stelt en die verantwoordelijkheid voor de schepping serieus neemt.
Conradie, Ernst M. (2020). The four tasks of Christian ecotheology: revisiting the current debate. Scriptura 119, 1, pp. 1-13. Te downloaden: The four tasks of Christian ecotheology : revisiting the current debate .
Het artikel bespreekt welke vier taken christelijke ecotheologie heeft: het kritisch onderzoeken van zowel het christendom als ecologische vernietiging, en het constructief bijdragen aan een authentieke (zo nodig gewijzigde) christelijke visie en aan maatschappelijke discussies over duurzaamheid.
Conradie, Ernst. (2023). Ecotheology, St Andrews Encyclopaedia of Theology. Edited by Brendan N. Wolfe et al. Te downloaden: Ecotheology
In dit artikel wordt uitgelegd dat Ecotheologie een theologische stroming is die onderzoekt hoe het christendom moet reageren op ecologische problemen en hoe christelijke overtuigingen kunnen bijdragen aan zorg voor de aarde. Tegelijk bekritiseert ze ook de rol die christelijke tradities mogelijk hebben gespeeld in milieuschade en zoekt ze naar manieren om geloof en duurzaamheid te verbinden
Dyk P. J. van: (2009) Challenges for Ecotheology: Old Testament Essays. 22, 1, 186-204. Te downloaden: Challenges in the search for an ecotheology
Dit artikel bespreekt de belangrijkste uitdagingen voor ecotheologie, vooral hoe en of bijbelse interpretaties kunnen bijdragen aan een verantwoord omgaan met de natuur. Van Dyk onderzoekt hoe theologie en Bijbelstudie nieuwe manieren moeten ontwikkelen om milieuproblemen serieus te nemen.
Dyk, P.J. van (2010): Eco-theology and Losing the Sacred. Old Testament Essays. 23, 3, 822-833.
Van Dyk analyseert hoe de moderne samenleving het gevoel voor het heilige in de natuur heeft verloren en welke gevolgen dat heeft voor de ecologische crisis. Hij betoogt dat ecotheologie kan helpen om de natuur opnieuw als heilig en waardevol te zien.
Eaton, H. (2007). This Sacred Earth at the Nexus of Religion. Ecology and Politics. European Journal of Science and Theology, 3, 4, 23-38. Te downloaden: Eaton This_Sacred_Earth_At_the_Nexus_of_Religi.pdf
Eaton bespreekt de relatie tussen religie, ecologie en politiek en laat zien hoe religieuze tradities kunnen bijdragen aan milieubescherming. Het artikel benadrukt dat ecologische problemen niet alleen wetenschappelijk of politiek zijn, maar ook spirituele en ethische dimensies hebben.
Eaton, H. (2017) The Challenges of Worldview Transformation: ‘to rethink and refeel our origins and destiny’ in Religion and Ecological Crisis. In: LeVasseur T. & Peterson A. New York: Routledge and Taylor and Francis, p. 121-137. Te downloaden: Microsoft Word – The Challenge of Worldview Transformation.docx
Dit artikel gaat over de noodzaak om ons wereldbeeld fundamenteel te veranderen om de ecologische crisis aan te pakken. Eaton stelt dat mensen hun ideeën over oorsprong, bestemming en relatie met de natuur moeten heroverwegen om duurzaam te kunnen leven.
Franciscus: Laudato Si’. Over de zorg voor het gemeenschappelijk huis. Officiële Nederlandse vertaling. Te bestellen via email: bestel@rkk.nl . Te downloaden op: https://www.rkkerk.nl/wp-content/uploads/2017/06/Encycliek-van-paus-Franciscus-Laudato-Si.pdf
Uitgebreide samenvatting op: https://laudato-si.nl/wp-content/uploads/2022/08/Samenvatting_LS_-_uitgebreid.pdf
Kroon, T.M. (2017). Een brief van de paus. Over de zorg voor het gemeenschappelijk huis. Ouderlingenblad voor Pastoraat en Gemeenteopbouw. 1077, 94, 19-22.
Bespreking van de encycliek Laudato Si’.
Montfoort, T. van (2019). Groene theologie. Middelburg: Uitg. Skandalon.
In dit boek wordt onderzocht of het christelijk geloof en de theologie opnieuw kunnen worden geïnterpreteerd in het licht van de huidige ecologische crisis. De schrijfster is va mening dat bijbelse tradities, geloofstaal en religieuze ideeën een moderne bijdrage leveren aan een respectvollere en duurzamere relatie tussen mens, natuur en God
Mukaria, A.R. (2021). The emergence of 20th century eco-theology, its main figures, and key contributions. International Journal of Current Research Vol. 13, Issue, 06, pp.17952-17958.
Het artikel beschrijft de ontwikkeling van ecotheologie in de 20e eeuw, de belangrijkste denkers en modellen, en hoe deze theologische stroming het christelijke geloof verbindt met zorg voor de natuur en het aanpakken van de ecologische crisis.
Notitie voor de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland: Laat gerechtigheid stromen. Te downloaden op: file:///C:/Users/Tom/Downloads/21.%20LWK%2024-05%20-%20Laat%20gerechtigheid%20stromen-1.pdf
Bedoeld als theologisch onderbouwde hulp voor gelovigen om aan duurzaamheid bij te dragen. Minder politiek-kritisch dan Laudato Si’.
Onnekink D. (2024) Ecologisch rentmeesterschap. Opkomst en ondergang van een metafoor. Radix, Vol 50, Issue 2, 172-184. (Los nummer te bestellen bij de uitgever).
Titel spreekt voor zichzelf
6.3 Donkergroene religies
Taylor B (2019) Religion and environmental behaviour (part one): World religions and the fate of the Earth. The Ecological Citizen 3: 71–6.
Taylor B (2020) Religion and environmental behaviour (part two): Dark-green nature spiritualities and the fate of the Earth. The Ecological Citizen 3: 135–40.
Twee artikelen van de bekende hoogleraar religie- en milieustudies Bron Taylor naar de invloed van christelijke ecotheologieën op het gedrag van gelovigen en de opkomst van door hem als zodanig getypeerde donkergroene theologie.
Lovelock J. (2000 of later). De genezing van de aarde. Uitg. Ankh-Hermes.
Dit invloedrijke boek, gebaseerd op moderne biologische inzichten, beschrijft de zogeheten Gaia-hypothese. Dat is het idee dat de aarde functioneert als één groot, zelfregulerend systeem waarin levende organismen en hun omgeving nauw samenwerken. Lovelock bespreekt hoe menselijke activiteiten dit evenwicht verstoren en welke veranderingen nodig zijn om de aarde weer in balans te brengen.
Latour, B. (2018). Waar kunnen we landen? Politieke oriëntatie in het Nieuwe Klimaat-regime. Vertaling Rokus Hofstede. Amsterdam: Octavo.
Latour analyseert hoe klimaatverandering en globalisering de politieke orde veranderen en oude tegenstellingen, zoals links en rechts of lokaal en globaal, onder druk zetten. Hij stelt dat samenlevingen een nieuwe politieke oriëntatie moeten vinden waarin de aarde en het klimaat een centrale rol spelen. Meer ecopolitiek dan ecotheologie,
7. MENSEN EN WERELDBEELD
7.1 Mensen
Abspoel, P. (2016). Zingeving in het westen. Traditie, strijdersethos en christendom. Nijmegen: Uitgeverij Vantilt.
Beschrijft hoe ideeën over zingeving in de westerse cultuur zijn gevormd door traditie, het krijgers-/strijdersethos en het christendom. Het boek onderzoekt hoe deze historische invloeden nog steeds doorwerken in moderne opvattingen over betekenis en levensdoel
Krause, J., Trappe, Th. (2020). De reis van onze genen. Een verhaal over ons en onze voorouders. Nieuw Amsterdam. (KT).
Vertelt hoe genetisch onderzoek het verhaal van de menselijke oorsprong en migratie opnieuw schrijft. Aan de hand van DNA-onderzoek wordt duidelijk hoe verschillende mensengroepen met elkaar verbonden zijn.
Slurink, P. (2014). Aap zoekt zin. Waarom wij bewustzijn, vrije wil, moraal en religie hebben. Leusden: ISVW.
Verklaart vanuit evolutie en biologie hoe menselijke eigenschappen zoals bewustzijn, vrije wil, moraal en religie zijn ontstaan. Het boek laat zien hoe onze zoektocht naar betekenis voortkomt uit onze evolutionaire ontwikkeling
Verplaetse, J. (2008). Het morele instinct. Over de natuurlijke oorsprong van de moraal. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.
In dit boek worden vijf soorten moraal onderscheiden: de hechtingsmoraal, de geweldmoraal, de reinigingsmoraal, de samenwerkingsmoraal en de beginselenmoraal. De laatste, met Immanuel Kant als bekendste representant, is in die zin uitzonderlijk, dat het de enige is die rationeel is.
Wal, G.A. van der (1996). De omkering van de wereld. Over achtergronden van milieucrisis en het zinloosheidsbesef. Baarn: Ambo.
Analyseert de culturele en filosofische achtergronden van de moderne milieucrisis en het groeiende gevoel van zinloosheid. Van der Wal betoogt dat onze manier van denken over natuur en werkelijkheid fundamenteel moet veranderen
7.2 Wereldbeeld
Castro C. de, V, McShea D. W. (2022). Applying the Prigogine view of dissipative systems to the major transitions in evolution. In: Paleobiology, 48, 4, 711–728.
Dit artikel past de theorie van dissipatieve systemen van Ilya Prigogine toe op grote overgangsmomenten in de evolutie, zoals het ontstaan van complexe cellen en meercellig leven. De auteurs onderzoeken hoe processen van energiestromen en zelforganisatie deze belangrijke evolutionaire veranderingen kunnen verklaren.
Scheider, E.D. Kay, J.J. (1994). Life as a Manifestation of the Second Law of Thermodynamics. Mathematic and Computer Modelling Vol. 19, 6-8, 25-48. Dit artikel stelt dat leven kan worden gezien als een gevolg van de tweede hoofdwet van de thermodynamica, waarbij systemen energie dissiperen. Volgens de auteurs ontwikkelen levende systemen zich om energiestromen efficiënter te verspreiden en zo de entropieproductie te vergroten.
Wal, K. van der (2011). Nieuwe vensters op de werkelijkheid. Contouren van een natuurfilosofie in ontwikkeling. Zoetermeer: Klement.
Ontwikkelt een vernieuwende natuurfilosofie die wetenschap, filosofie en zingeving met elkaar verbindt. Het boek probeert nieuwe manieren te bieden om de werkelijkheid en de plaats van de mens daarin te begrijpen.
Wilson, E.O. (2014) The Meaning of Human Existence. Liveright Publishing Corporation.
Nederlandse vertaling: (2014) Het raadsel van het menselijk bestaan. Amsterdam: AUP.In dit boek onderzoekt Wilson de oorsprong, natuur en toekomst van de mens vanuit een biologisch en evolutionair perspectief. Hij bespreekt hoe wetenschap, vooral evolutiebiologie, kan helpen om de plaats van de mens in de natuur en de betekenis van het menselijk bestaan te begrijpen