Wereldwijd is er toenemende aandacht voor ecotheologische vraagstukken. Die aandacht krijgt vorm aan universitaire faculteiten, in opleidingen voor predikanten, pastores en geestelijk verzorgers en binnen gemeenten en parochies door studiebijeenkomsten en artikelen in nieuwsbrieven.
Dat betekent niet dat de vier taken die Conradie noemt overal ook aan de orde komen. Integendeel zelfs: soms verzet men zich tegen elk van de genoemde taken omdat men klimaatverandering ontkent of daar juist kansen ziet liggen om de eigen rol en positie in de samenleving te versterken. Men wijst dan elke vorm van klimaatbezinning af. Dus zeker ook de theologische vorm.
Op plekken waar de noodzaak van ecotheologische bezinning wel wordt ingezien, ontstaan uiteenlopende vormen van reflectie. We kunnen om te beginnen, de volgende vormen onderscheiden. Ze vallen beide onder de eerste taak die Conradie (zie vorig bericht) noemt.
1. De traditioneel-conservatieve vorm
Dat er sprake is van klimaatverandering wordt weliswaar ingezien, maar men is van mening dat die verandering deel uitmaakt van Gods heilsplan met wereld en mens. De huidige aarde is slechts een tijdelijk verblijf. God is oppermachtig en regeert ook over het klimaat.
De Bijbel is Gods woord dat is geopenbaard aan in zonde gevallen mensen.
De wijze waarop de dienst aan God vorm heeft gekregen in belijdenis en sacrament staat als een huis.
Centrale termen in deze vorm van ecotheologische bezinning zijn: zondeval, verlossing, dienst aan Jezus, wederkomst van Christus, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde.
Wat men meent te moeten doen is: Gewoon doorgaan, wachten op en bidden om verlossing.
In Nederland vinden we deze opvatting in delen van de reformatorische gezindte, in de
Verenigde Staten onder veel Evangelical Christians.
2. De traditioneel-reparerende vorm
Deze vorm van ecotheologische bezinning is bereid om de bijbel te herlezen en het handelen van de mens met betrekking tot zijn omgeving kritisch te beoordelen.
De kern van het geloof verandert niet. Men houdt vast aan de christelijke leer, maar men is bereid andere accenten te leggen en traditionele teksten anders te interpreteren dan voorgaande generaties.
Veel gebruikte termen zijn: de natuur (de schepping) is een geschenk van God aan de mens. De mens bezit de aarde niet, maar heeft deze van God in beheer gekregen.
Alhoewel er geen scherpe scheidslijn is te trekken, kunnen binnen deze vorm twee trends worden waargenomen.
2.1 De ene trend benadrukt rentmeesterschap en zorg voor de natuur in het persoonlijk leven. Men beijvert zich om zodanig te leven dat de natuur zo weinig mogelijk schade wordt toegebracht. Dus minder of helemaal geen vlees eten, zo weinig mogelijk van het vliegtuig gebruik maken, elektrische auto aanschaffen of meer gebruik maken van de fiets of openbaar vervoer, de woning verduurzamen, bij voorkeur aankopen van fairtrade producten en tweedehands kleding enzovoort. Er is vaak sprake van een zekere terughoudendheid waar het gaat om een erkenning van een oorzakelijk verband tussen de aard van het economisch stelsel en de schade aan het milieu. Men signaleert in deze trend een zekere schroom om politiek actief te participeren.
2.2 Binnen de tweede trend is er naast het veranderen van gedragswijzen in de eigen levensvoering ook aandacht voor wat ‘ecorechtvaardigheid’ heet. Men erkent dat milieuschade niet iedereen even hard treft, zeker wereldwijd bezien en dat de wijze waarop het economisch systeem is ingericht en sommige groepen hun belangen verdedigen aantasting van het milieu extra in de hand werkt. Dat leidt ertoe dat zorg voor de schepping niet alleen als een religieuze plicht wordt gezien, maar ook als een morele opdracht wordt ervaren. Dat mondt vaak uit in kritiek op het economisch systeem en een actieve politieke betrokkenheid.
Voorbeelden van de traditioneel-reparerende vorm trend 1 zijn
- Het boek van Matthijs de Jong en Cor Hoogerwerf: Hemels Groen
Bekende Bijbelpassages worden opnieuw gelezen. Toegankelijk, praktisch, soms opzienbarend vanwege de nieuw ingevlochten betekenissen in sommige verhalen in dit oude boek. Een bespreking vind je hier. - Notitie van de Protestantse Kerk Nederland: Laat gerechtigheid stromen.
Ethisch activerend - De Groene Kerken Beweging. Dit project is een initiatief van kerken en christenen die vanuit hun verstaan van de Bijbelse opdracht, actief willen bijdragen aan verduurzaming.
Voorbeelden van trend 2 zijn:
- Het boek van Trees van Montfoort: Groene theologie
Kritisch analytisch, theologisch diepgravend en soms gangbare betekenissen corrigerend. Een bespreking vind je hier. - Encycliek van paus Franciscus: ‘Laudato Si’
Stevige kapitalismekritiek en politiek activerend.