Lynn Townsend White Jr. (1907–1987) was een Amerikaanse historicus die baanbrekend werk verrichtte in de geschiedenis van de middeleeuwse technologie en de relatie tussen religie en milieu. Hij is vooral bekend om zijn artikel ‘The Historical Roots of Our Ecologic Crisis’ van 1967 in het tijdschrift Science (white1967.pdf), waarin hij beweert dat religieus-christelijke overtuigingen hebben bijgedragen aan het ontstaan van de klimaatcrisis.
Wat schreef Lynn White in Science?
In dit veelbesproken artikel betoogt hij dat de moderne ecologische crisis niet alleen voortkomt uit technologie of bevolkingsgroei, maar vooral uit diepgewortelde culturele en religieuze ideeën over de relatie tussen mens en natuur. Door de combinatie van deze ideeën met wetenschap en technologie is de macht van de mens over de natuur geweldig toegenomen. Dat heeft de weg gebaand voor de huidige milieuschade.
Hoe is de verhouding mens-natuur?
In animistische religies die voorafgingen aan de huidige wereldgodsdiensten, werden natuurverschijnselen nog gezien als bezield en respect afdwingend. Daarentegen stelt het christendom dat God buiten de natuur staat en dat deze door Hem geschapen is ten dienste van de mens. Ook die mens staat boven de natuur en heeft het recht haar te gebruiken voor zijn eigen doeleinden. Hierdoor verdween de morele terughoudendheid in de omgang met de natuur. Deze visie op het scheppingsgebeuren die de mens centraal stelt, is een typisch kenmerk van de christelijke religie en vormde volgens White de basis voor de ontwikkeling van moderne technologie en wetenschap met hun kwalijke gevolgen voor het milieu. Deze ontwikkeling kon in de Latijnse variant van het christendom een hoge vlucht nemen, omdat dit meer op handelen gericht was dan in de Oosterse variant daarvan.
Beheren of beheersen?
White laat zien dat deze mentaliteit al in de middeleeuwen zichtbaar was, bijvoorbeeld in landbouwinnovaties zoals de zware ploeg in Noord-Europa. Enige eeuwen later ontstond de huidige moderne wetenschap. Wetenschappers probeerden Gods schepping te begrijpen en ontdekten de natuurwetten waaraan natuurverschijnselen gebonden zijn. Daardoor werd het mogelijk de natuur te manipuleren en de leefomstandigheden te verbeteren. Met als kwalijk bijverschijnsel de huidige dreiging van een klimaatcrisis.
Is meer technologie een oplossing?
White stelt dat meer technologie de ecologische crisis niet zal oplossen, omdat diezelfde technologie voortkomt uit de mentaliteit die het probleem veroorzaakt. De oplossing vereist daarom een mentaliteitsverandering, preciezer: een verandering in wereldbeeld. Ondanks dat hij wijst op de verantwoordelijkheid van het christendom voor de klimaatcrisis, noemt hij toch een belangrijke vertegenwoordiger ervan als iemand die op dit punt zou kunnen inspireren. Hij verwijst naar Franciscus van Assisi: deze zag alle schepselen als gelijkwaardig en benadrukte nederigheid in plaats van menselijke dominantie.
Volgens White is de ecologische crisis dus in de kern een spiritueel probleem dat alleen kan worden opgelost door onze ideeën over de relatie tussen mens en natuur te herzien. Hij brengt deze opdracht als volgt onder woorden: “We must rethink and refeel our nature and destiny” (blz. 1207 van zijn artikel).
Wat staat algemeen bekend als de Lynn White these?
Dit is de opvatting van Lynn White dat het westerse christendom in belangrijke mate heeft bijgedragen aan de moderne ecologische crisis.
Kernpunten van deze these zijn:
- het christendom heeft de natuur ‘onttoverd’;
- de mens werd centraal geplaatst in de schepping;
- technische vooruitgang en exploitatie van de natuur kregen daardoor religieuze legitimatie;
- de ecologische crisis heeft daarom niet alleen economische of technologische, maar ook culturele en religieuze wortels.
Geen wonder dat deze these een brede discussie ontketende.