Elspeth Whitney is een Amerikaanse historica. Ze is gespecialiseerd in ideeën over natuur, religie en techniek in de Middeleeuwen en werkte o.a. aan de University of Nevada in Las Vegas. Zij beschreef een halve eeuw na de publicatie van het artikel van Lynn White wat zijn artikel zoal had teweeggebracht en hoe we nu tegen zijn conclusies moeten aankijken.
Wat schreef Whitney over het artikel van White?
In haar artikel ‘Lynn White Jr. ’s “The Historical Roots of Our Ecological Crisis” after 50 Years ‘ (2015, 13, 8, blz. 396-410), gepubliceerd in Historical Compass (alleen tegen betaling beschikbaar) beschrijft zij hoe het essay van Lynn White uit 1967 het publieke debat heeft vormgegeven en dat vijftig jaar later nog steeds bepaalt. Whitney laat zien dat de zogeheten Lynn White these veel kritiek én inspiratie opleverde. Sommige historici vonden dat White het christendom te eenvoudig voorstelt en andere factoren, zoals kapitalisme, industrialisatie en kolonialisme, onderschatte. Anderen benadrukten dat binnen het christendom ook tradities bestaan die juist zorg voor de natuur verkondigen.
Waar heeft White’s artikel toe geleid?
Whitney bespreekt hoe Whites artikel een nieuw onderzoeksveld opende waarin religie, cultuur en milieugeschiedenis met elkaar worden verbonden. Zijn pleidooi voor een alternatieve ethiek, geïnspireerd door Franciscus van Assisi, leidde tot discussies over een theologische rechtvaardiging van religieuze milieubewegingen. Tegelijk toont Whitney dat hedendaagse onderzoekers Whites argument nu breder plaatsen: niet één religie, maar complexe culturele ideeën over mens-natuurrelaties, meestentijds religieus gefundeerd, dragen bij aan ecologische problemen. Algemeen wordt door historici inmiddels erkend dat de technologische ontwikkelingen in sommige delen van Europa in de Middeleeuwen al indrukwekkend waren. Ook dat het Middeleeuwse christendom controle over en schade aan de natuur rechtvaardigden.
Welke kritiek op White signaleert Whitney?
Voor een academische publicatie van substantieel niveau is Whites artikel onvoldoende uitgewerkt. Het lijkt op sommige punten meer op een preek. Ook geeft de schrijver er onvoldoende blijk van dat (christelijke) waarden context gebonden zijn. Het schokte velen dat hij de oorzaak van de klimaatverandering aan het christendom wijt en dan ook nog eens aan de rooms-katholieke variant daarvan. De meest scherpe kritiek, zo signaleert Whitney, kwam uit de hoek van bijbelgetrouwe gelovigen. Wat zij White vooral kwalijk nemen was dat hij kritiek uitte op de kerk en haar geloofsgoed. Sommigen beschuldigden hem zelfs van pantheïsme. Dat is de opvatting dat God niet boven en buiten de wereld staat maar er mee samenvalt.
Startpunt van de opkomst van een ecotheologische wetenschap
Whitney concludeert duidelijk dat White’s essay, ondanks tekortkomingen, een blijvend en belangrijk startpunt vormt voor interdisciplinair onderzoek naar de culturele en religieuze wortels van de milieuproblematiek. Dergelijk onderzoek staat bekend onder de benaming ‘ecotheologie’, of ook wel ‘groene theologie’. Deze vorm van theologiseren heeft in de loop van de afgelopen vijftig jaar tot vele meters aan artikelen en boeken geleid.